Verkiezingen 2025: Bouwen aan vertrouwen of aan luchtkastelen?

Vrijwel alle partijen erkennen dat de woningmarkt vastzit. Starters komen er niet tussen, ouderen kunnen niet doorstromen, en middeninkomens vallen tussen wal en schip. De roep om regie vanuit het Rijk klinkt breed. Toch verschillen de visies sterk: is wonen een grondrecht dat de overheid moet garanderen, of een marktmechanisme dat ruimte nodig heeft Vastgoedfinancieringsexperts Roel van de Bilt en Rob Wismans buigen zich hierover in hun nieuwste blog.

De plannen zijn ambitieus – en soms ronduit creatief. D66 wil tien nieuwe steden bouwen bij ov-knooppunten. GroenLinks-PvdA wil luchthavens sluiten om daar woningen te bouwen. PVV wil het Mediapark omtoveren tot woonwijk en recreatiewoningen permanent bewonen toestaan. Volt droomt van ‘Tata-stad’ op het terrein van de staalfabriek in IJmuiden. VVD kiest voor dertig nieuwe woonwijken aan de stadsranden, en NSC wil vooral versnellen via herontwikkeling en actief grondbeleid.

Platform 31 gaf een duidelijk signaal aan de politiek om de initiatieven te focussen rondom een
drietal speerpunten:

• Er liggen nog volop kansen voor het beter benutten van de bestaande woningvoorraad.
• Versnellen van de woningbouw: geen nieuwe plannen maken, maar uitvoeren wat er ligt.
• Schaarse ruimte verdelen is een gezamenlijke puzzel.

Ook Ipsos liet recentelijk nog zien dat de kiezer tempo wil zien, of dit nu gaat over het beter benutten van bestaande woningen of kantoren of de verstikkende wet- en regelgeving. Ze verwachten actie van de politiek.

Regie, regels en realiteit
Veel partijen pleiten voor minder regels en snellere procedures. VVD, PVV en BBB willen bezwaarprocedures beperken en bouwregels versoepelen. CDA en NSC willen een ‘vastgoedkamer’ bij de Raad van State en een bouwplicht na vergunning. GroenLinks-PvdA en D66 zetten juist in op meer publieke regie en duurzaamheidseisen. Toch blijft de vraag: hoe realistisch zijn al deze plannen? Veel voorstellen botsen met bestaande wetgeving, stikstofregels of lokale autonomie. En hoewel er brede steun is voor Rijksregie, ontbreekt het vaak aan concrete uitvoeringskracht.

Corporaties, beleggers en fiscale prikkels
De rol van woningcorporaties is opnieuw onderwerp van debat. GroenLinks-PvdA en ChristenUnie willen hen meer ruimte geven, terwijl VVD en BBB juist inzetten op marktwerking. De hypotheekrenteaftrek blijft een splijtzwam: links wil afbouwen, rechts wil behouden. Starters krijgen bij links steun via publieke fondsen, bij rechts via fiscale voordelen.

Vertrouwen in de politiek?
Uit peilingen blijkt dat 73 procent van de Nederlanders weinig vertrouwen heeft dat de overheid de bouwdoelen haalt. Tegelijkertijd wil 80 procent dat partijen over hun eigen schaduw heenstappen en samenwerken. De kiezer verlangt geen ideologische loopgraven, maar praktische oplossingen.

Bouwen aan vertrouwen begint met keuzes durven maken
De verkiezingsprogramma’s van 2025 laten zien dat wonen weer bovenaan de politieke agenda staat. Dat is winst. Maar de echte uitdaging ligt na 29 oktober: durven partijen hun plannen om te zetten in beleid dat werkelijk werkt? Durven we regels te schrappen waar nodig, maar ook te investeren waar het moet? Zetten we wonen echt neer als een centraal en urgent thema waarop we integrale oplossingen creëren en keuzes rondom schaarse ruimte, fiscaliteit en versoepeling van regels niet laten belemmeren door allerlei andere belangen en vooroordelen. En in de laatste plaats, realiseren we ons voldoende dat er gewoon ‘allejezus veel geld’ nodig is voor woningbouw, en dat we dit niet alleen redden met woningcorporaties en Nederlands pensioenkapitaal én dat we het geld dat we hierop als bv Nederland inzetten niet op andere fronten kunnen inzetten. Alleen dan bouwen we niet aan luchtkastelen, maar aan vertrouwen – en aan woningen!