Verdere regulering van nonbancaire sector is te verwachten, maar hoe?

De nonbancaire sector is niet langer een niche, maar een pijler van het financiële systeem. Regulering is daarom geen kwestie van óf, maar van wanneer. Vastgoedfinancieringexperts Roel van de Bilt en Rob Wismans zetten in deze blog voor VJ uiteen hoe regulering het beste kan plaatsvinden. 

Sinds de kredietcrisis heeft de non-bancaire financiële sector - waaronder private debt fondsen, pensioenfondsen en alternatieve financiers - een enorme groei doorgemaakt. Ook in Nederland, al is dit nog niet zo ver ontwikkeld als in de Verenigde Staten. Deze ontwikkeling bood voordelen: banken konden hun risicoblootstelling aan vastgoed en krediet beperken, bedrijven kregen meer keuzevrijheid, en de economie profiteerde van extra financieringsmogelijkheden. Een win-win voor alle partijen, inclusief de toezichthouders door de afname van de bancaire risico's voor het financiële systeem. Maar inmiddels is de situatie aan het veranderen. De groei van de nonbancaire sector zet onverkort door en wordt een factor van belang. De vraag is daarom niet langer óf regulering volgt, maar wanneer, en met welke impact. 

De opmars van nonbancaire financiering Na 2008 werd bewust gekozen voor een relatief licht reguleringsregime voor niet-bancaire instellingen, om innovatie en groei te stimuleren. Dat beleid heeft gewerkt: volgens recente cijfers van het Internationaal Monetair Fonds is de omvang van private credit wereldwijd meer dan verdrievoudigd in tien jaar tijd. Deze verschuiving heeft echter ook een keerzijde. Waar banken gebukt gaan onder steeds strenger wordende compliance-eisen, kunnen nonbancaire spelers eenvoudiger opereren. Dit verschil in toezicht leidt tot een ongelijk speelveld. Banken moeten voldoen aan uitgebreide regels rond kapitaalbuffers, anti-witwasmaatregelen en rapportageverplichtingen, terwijl alternatieve financiers minder strenge eisen kennen. Zoals demissionair minister van Financiën Eelco Heinen onlangs stelde in het debat over witwascontrole: ‘De afvinkcultuur bij banken is vastgelopen, terwijl de risico’s elders toenemen.’ Het water stroomt naar het laagste punt – bedrijven kiezen voor de weg van de minste weerstand. Ook de markt vraagt om meer samenwerking.

Risico’s stapelen zich op
Waar kansen zijn, zijn ook risico’s. Moody’s waarschuwde in een recent rapport voor mogelijke problemen bij private credit, vooral als economische omstandigheden verslechteren. Volgens InvestmentNews zijn adviseurs verdeeld: sommigen zien private credit als een stabiele inkomstenbron, anderen vrezen een systeemrisico. Het FD onderschrijft die zorg en wijst op het ‘doorsijpelen’ van private credit in het bredere financiële stelsel.

Tegelijkertijd moeten we ook constateren dat in Nederland het nog niet op hetzelfde niveau is als in de Verenigde Staten. De risico’s zijn niet alleen financieel, maar ook juridisch en reputatiegericht. Minder toezicht kan leiden tot minder transparantie, hogere hefboomwerking en mogelijke liquiditeitsproblemen bij stress-scenario’s. Voor de vastgoedmarkt, waar veel non-bancaire financiering naartoe gaat, geldt daarom extra aandacht: de CBS-prijsindices voor commercieel vastgoed laten volatiliteit zien. Dalende waarderingen in combinatie met hoge leverage kan een domino-effect veroorzaken. Dit risico wordt nu nog misschien nog niet heel groot geacht, maar is latent altijd aanwezig.

Waarom regulering onvermijdelijk is
De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) pleitte eerder al voor een toekomstbestendig en gelijk speelveld. De oproep: voorkom dat risico’s zich verplaatsen naar minder gereguleerde delen van het systeem. Internationale toezichthouders, waaronder het IMF, delen die mening. De kans is groot dat er op (korte) termijn Europese of zelfs mondiale afspraken komen om schaduwbancaire activiteiten beter te monitoren.

Een interessante ontwikkeling is dat overheden zelf ook stappen zetten: het Nederlandse staatsfonds springt in het gat dat banken laten vallen bij grote internationale projecten. Dit illustreert dat de markt in transitie is. Regulering van nonbancaire partijen zal daarom niet alleen draaien om risico’s beperken, maar ook om de continuïteit van financiering te waarborgen.

Balans tussen regulering en innovatie
De uitdaging is duidelijk: hoe vinden we balans? Te strenge regels kunnen het kind met het badwater weggooien en de broodnodige financieringsruimte beperken. Te lichte regels vergroten het risico op instabiliteit. Het antwoord ligt waarschijnlijk in een gefaseerde aanpak: 

• Transparantie vergroten via rapportageverplichtingen
• Basiskapitaalvereisten voor grote non-bancaire spelers en 
• Coördinatie met banken om regulatory arbitrage te beperken

Meer regulering is geen kwestie van óf, maar van wanneer
De nonbancaire sector is niet langer een niche, maar een pijler van het financiële systeem. Met groei komt verantwoordelijkheid. Regulering is geen kwestie van óf, maar van wanneer. En vraag is ook of dit erg is. Niets doen wordt ook niet als een optie gezien. Voor marktpartijen betekent dit: bereid je voor op meer toezicht, strengere compliance en mogelijk hogere kosten. Voor de bv Nederland geldt: zorg dat innovatie en stabiliteit hand in hand gaan. Alleen dan blijft het financiële ecosysteem gezond en toekomstbestendig.