Hoe hoog gaat de rente worden in deze verzwakkende economie?

Met almaar stijgende inflatie is de druk op de ECB enorm. De analisten van ING Research vragen zich af in welke mate de rente verhoogd gaat worden om de torenhoge inflatie te bestrijden terwijl de economie al snel aan het verzwakken is.

Jarenlang hebben centraal bankiers makkelijke keuzes kunnen maken. Terwijl inflatie onder het streefniveau lag, was ook economische groei nog onder het potentieel. Zo hoefden centraal bankiers geen keuze te maken tussen het stabiliseren van inflatie en de economie. Olivier Blanchard, oud-hoofdeconoom van het IMF, heeft dit het “goddelijke toeval” genoemd. Inmiddels zijn we op het punt aangekomen waarop dit goddelijke toeval niet meer opgaat. Vanuit het ECB-bestuur klinken nu signalen dat de economische consequenties van een hogere rente voor lief moeten worden genomen om de inflatie onder controle te krijgen.

Hoge rente remt economie af
Dat de inflatie te hoog is, is helder zo zeggen de nalaisten van ING Research. In de eurozone kwam deze in augustus op 9,1% uit, het hoogste niveau sinds 1982. De vraag is nu hoe snel de ECB de rente gaat laten stijgen om de inflatie af te remmen. Het verhogen van de rente remt de economie af, door sparen aantrekkelijker te maken en investeren af te schrikken. Dat zorgt ervoor dat de economie afkoelt waardoor bedrijven hun prijzen minder snel verhogen omdat er minder vraag naar hun producten of diensten is.

Maar economie is niet oververhit
Nu hebben we met een bijzondere situatie te maken, omdat de economie in de eurozone niet oververhit lijkt te zijn. Ook al is het herstel na corona snel gegaan, de economie is nog kleiner dan het potentieel volgens de Europese Commissie en ook zijn de bestedingen van huishoudens nog meer dan 3% minder dan voor de pandemie begon. De detailhandelsverkopen zijn zelfs alweer sinds november aan het dalen en reële lonen zijn in decennia niet zo hard onderuitgegaan, juist door de hoge inflatie en door de tegenvallende loongroei. Dit alles ondanks de enorme steun van de ECB en overheden tijdens de pandemie.

De ECB verhoogt de rente dus vooral omdat de inflatie hoog is door externe factoren die een reeks aanbodschokken hebben veroorzaakt. Nu kan de ECB de gascrisis niet oplossen, de droogte beëindigen of meer containers laten varen, maar vergeet niet dat de ECB als primaire doel heeft om inflatie op middellange termijn rond de 2% te houden. De zorg is nu dat de hoge inflatie van nu ook op middellange termijn hoog zal houden. Nu zijn de meeste inflatieverwachtingen voor de middellange termijn helemaal niet veel hoger dan 2%. Maar omdat inflatieverwachtingen er vaak naast zitten, willen een aantal ECB-bestuurders het zekere voor het onzekere nemen en de rente verhogen tot de inflatie onder controle komt.

Hoe hard remmen?
De vraag is hoe hard de ECB daarvoor moet remmen als de economie van zichzelf al sterk aan het afkoelen is. Andere ECB-bestuurders willen juist de impact op de economie van hun renteverhogingen in acht nemen om geen onnodige schade aan te richten. Als de economie te snel afkoelt, dan kan dat een recessie veroorzaken of verergeren met alle consequenties van dien. Ook verkleint een recessie de kans op een inflatoire spiraal. Als de economie de komende tijd snel afkoelt, lijkt een deel van het ECB-bestuur dus bezwaar te gaan maken tegen verdere renteverhogingen. Ondertussen nemen de tekenen van een aanstaande recessie snel toe, hetgeen dus tot flink debat binnen het ECB-bestuur zal leiden bij de aanstaande rentevergadering in Frankfurt.

Volgende week zal de ECB de rente verhogen, in ieder geval met 0,5% maar de bestuurders die snel de rente op willen trekken zullen voor 0,75% pleiten. De vraag is vooral ook wat er daarna gebeurt. Als de economie inderdaad snel afkoelt en in recessie raakt, dan wordt het per ECB-vergadering lastiger voor de ECB om te rente te blijven verhogen. Van goddelijk toeval zijn centraal bankiers dus in een duivels dilemma terecht gekomen.