Ziekenhuizen: Welk zorgprofiel bepaalt uw huisvesting?

De ziekenhuismarkt heeft de afgelopen jaren niet stil gestaan. De afschaffing van College Bouw Zorginstellingen heeft ertoe geleid dat ziekenhuizen hun eigen kapitaallasten moeten gaan financieren. In de afgelopen jaren is daarmee de financiële gezondheid van het ziekenhuis een dagelijkse zorg voor menig ziekenhuisbestuur in Nederland geworden. Bovendien is in deze sterk concurrerende zorgmarkt de patiënt degene die bepaalt waar hij/zij behandeld wil worden. Als ziekenhuis moet je dus goede afwegingen maken tussen de wensen van de patiënt en de financiële gezondheid van het ‘huis’. Bovenstaande schetst in het kort het dynamische speelveld van de ziekenhuismarkt. Hoe bepaal je dan als ziekenhuisbestuur waarin je moet investeren?

Concurrerende markt

De ziekenhuismarkt is zoals gezegd sinds enige tijd een concurrerende markt waarin de patiënt de keuzes maakt. De patiënt wordt gedreven door tal van afwegingen: het beste ziekenhuis in het lijstje van …. , de afstand tot aan het ziekenhuis, de meest ervaren arts, de fijnste plek voor een bevalling, de nieuwste apparatuur en technologieën, de uitstraling van het gebouw en niet in de laatste plaats door de sturing van de zorgverzekeraar. Al deze aspecten staan, naast het leveren van de best mogelijke zorg voor de patiënt, nu ook op het prioriteitenlijstje van het ziekenhuis. Dit maakt het voor een ziekenhuis lastig om te bepalen waarin het moet investeren.

Financiële gezondheid van een ziekenhuis

Een aantal ziekenhuizen heeft in de afgelopen jaren het nieuwbouwproject nog kunnen uitvoeren onder het oude regime van College Bouw Zorginstellingen (2008). Maar ook deze ziekenhuizen moeten nu hun eigen kapitaallasten zien te financieren. En dat is voor veel ziekenhuizen een lastige opgave. Uit het rapport ‘BDO-Benchmark Ziekenhuizen’ blijkt dat ook een aantal nieuwbouwziekenhuizen in de gevarenzone is beland. Hiertegenover staan de ziekenhuizen die zijn verouderd en toe zijn aan een grote renovatie. Vaak blijkt na een financiële analyse, dat deze ziekenhuizen een grote investering in het gebouw niet kunnen dragen door de hoge kapitaallasten die een dergelijke investering met zich mee brengt. Zie dan maar eens te concurreren met de ziekenhuizen in de buurt die net zijn opgeleverd en van alle gemakken en nieuwe technologieën zijn voorzien.

Het doen van bepaalde investeringen heeft invloed op de financiële gezondheid van het ziekenhuis. De afwegingen die hierbij gemaakt worden, hebben niet alleen te maken met inspelen op de wensen van de patiënt. Er spelen nog tal van andere vragen een rol: Hoe gaat 2016 eruitzien voor de ziekenhuismarkt? Zal de zorgvraag blijven teruglopen? Neemt het percentage van de ziekenhuizen dat in de gevarenzone zit volgend jaar nog verder toe? Welke ziekenhuizen vallen dit jaar om? Een aantal  jaar geleden had niemand gedacht aan het faillissement van een ziekenhuis. Tegenwoordig verschijnen ook eventuele fusies en samenwerkingsmogelijkheden op de agenda.

Tijd voor een visie

Een visie en een strategie zijn in deze dynamische wereld onmisbaar geworden. Als algemeen (streek)ziekenhuis kun je vaak niet meer alle zorg blijven aanbieden, wanneer er verderop ook een topklinisch of academisch ziekenhuis staat. Er moeten dus keuzes gemaakt worden: welke zorg kun je wel en welke niet meer aanbieden? En past de huisvesting ook bij deze visie, strategie en natuurlijk de zorg? Als er keuzes worden gemaakt over het zorgaanbod en eventuele samenwerkingen met partners in de buurt, heeft dit tot gevolg dat je de komende renovatie niet alle afdelingen renoveert maar alleen de afdelingen voor de zorgfuncties die ook in de toekomst geleverd blijven worden. Dan kan de grote renovatie ‘klein’ worden gehouden, het aantal vierkante meters beperkt worden en blijft het ziekenhuis financieel gezond.

Portfoliodiscussie

Dit vraagt om een daadkrachtig bestuur, want wie durft te bepalen welke zorg nog wel geleverd gaat worden, maar vooral ook welke zorg niet meer? Deze portfoliodiscussie is echter wel noodzakelijk als vertrekpunt voor het vormen van de juiste strategie. De juiste strategie is vervolgens de input voor de huisvestingsstrategie. Het gebeurt maar al te vaak dat men start met prachtige bouwplannen zonder dat deze portfoliodiscussie goed is uitgewerkt. Falende bouwplannen zijn dan het gevolg. En zoals alom bekend: een goed begin is het halve werk, ook als het gaat om het ontwikkelen van passende huisvesting voor uw ziekenhuis.

Auteur Lieke van der Wal is adviseur Huisvesting & Vastgoed bij AT Osborne. AT Osborne is een advies- en projectmanagementbureau dat onder andere werkzaam is in het speelveld van vastgoed- en huisvestingsvraagstukken van ziekenhuizen.