Te koop: maatschappelijk vastgoed

Het zijn niet alleen bedrijventerreinen die kampen met leegstand. Ook gemeenten zien dat ze te veel vastgoed in bezit hebben, waarvan te veel leeg staat. Wat te doen? In de verkoop, of er toch maar een nieuwe functie aan geven?

Leegstand van maatschappelijk vastgoed hoeft niet altijd een gevolg te zijn van de economische crisis. Gemeenten krijgen bijvoorbeeld te maken met gemeentelijke fusies, waardoor panden overbodig worden. Eén gemeentehuis is immers voldoende. Subsidies voor bepaalde faciliteiten worden stopgezet of voorzieningen worden samengebracht in één multifunctioneel gebouw. Denk aan gezondheidscentra waar ook een verloskundigenpraktijk en een consultatiebureau zijn gevestigd.

Zwembad vs wellness centre

Gemeenten zien zich geconfronteerd met kosten voor onderhoud van gebouwen die ze niet meer gebruiken. Logisch dat ze ervan af willen. Er is steeds vaker een mismatch te zien tussen vraag en aanbod in het maatschappelijk vastgoed. Commerciële aanbieders weten beter in te spelen op de wens van de burger, met als gevolg dat publieke instituten het afleggen. Een wellness centre is populairder dan het gemeentezwembad en de fitnessruimte wint het van de oude gymzaal.

Wel of niet verkopen?

Marc van Leent, maatschappelijk vastgoeddeskundige, zegt hierover in VNG magazine: 'Dat komt niet meer goed en hangt samen met de logistiek van een samenleving die snel verandert, denk aan thuiswerken.' Vastgoed dat leeg staat direct verkopen, levert op korte termijn geld op. Maar is het ook altijd de slimste aanpak? Volgens Van Leent zijn er goede redenen te bedenken om juist niet te verkopen. De combinatie van een incourant gebouw en een gebruiker die primair afhankelijk is van gemeentesubsidie maakt verkoop doorgaans zinloos. Zo zal een gemeentelijk museum niks extra's opleveren als de gemeente het pand verkoopt. De gemeente moet dan immers huur betalen aan de nieuwe eigenaar, en die zou wel eens hoger kunnen zijn dan de kosten van eigen beheer. Bovendien zullen gemeenten altijd bepaalde maatschappelijke voorzieningen willen behouden. Denk aan de bibliotheek, het theater of het stadhuis.
Aan de andere kant moet een gemeente ook weer niet aarzelen om courante gebouwen die leeg staan, wel van de hand te doen. Dat doet bijvoorbeeld de gemeente Utrecht met courant vastgoed dat weinig binding heeft met gemeentelijke financiering.

Nieuwe functie

Maar wat te doen met incourante panden die maar leeg blijven staan? Door het gebouw een andere functie te geven, kan een gemeente het waarschijnlijk makkelijker verhuren. Volgens Van Leent zal er op de lange termijn één functie blijven groeien: wonen. Kantoren, winkels en maatschappelijk vastgoed zijn krimpmarkten. Een gemeente die worstelt met leegstaand vastgoed zal dus altijd eerst moeten kijken of een locatie geschikt is voor wonen. Belangrijke vereiste daarbij is dat gemeenten hun bestemmingsplan verruimen. En is een pand niet geschikt voor bewoning? Zoek dan naar creatieve oplossingen. Een leegstaande brandweerkazerne kan worden omgetoverd tot creatieve werkruimte voor kunstenaars. En een school kan leegstaande lokalen verhuren als opvangruimte voor een peuterspeelzaal.

Auteur Natasja Verheij is projectredacteur bij Scripta Communicatie. Zij publiceerde dit artikel eerder al op Wikistedia