Column Rietdijk: Minister presenteert zich als kille saneerder

Minister van wonen en rijksdienst Stef Blok ziet zichzelf als directeur van een verliesgevend bedrijf. En als directeur regeert hij met harde hand. Kosten reduceren, inkrimpen en, zoals volgens Blok elke ‘goede ondernemer’ doet, niet schuwen om toeleveranciers zo nu en dan het vel over de neus te halen. Dat er bij het personeel in ‘zijn bedrijf’ zowel het toekomstperspectief als de arbeidsvreugde net zo snel verdwijnen als kerstmis nadert, schijnt volgens Nico Rietdijk, directeur van NVB Vereniging voor ontwikkelaars & bouwondernemers, bij deze hardliner geen rol te spelen. Blok is namelijk op een missie.

Als sector is het altijd op je tellen passen als een politicus zichzelf als directeur van een onderneming gaat zien. Maar je hebt nu eenmaal verschillende directeuren. Directeuren bijvoorbeeld die het beste uit hun mensen halen en die voortdurend op zoek zijn naar de kansen. Deze enthousiastelingen smeden graag teams en stimuleren de creativiteit. Je hebt ook directeuren die louter hun boekhouders de tent laten runnen. Alles draait daar om winstmaximalisatie, kostenreductie en spreadsheets. Het is zonneklaar dat de beste ondernemers een mix van beiden zijn. Goede leiders staan altijd open voor Yin en Yang. Zij beseffen dat alleen met enthousiasme geen bedrijf te runnen valt. Maar andersom geldt zeker ook: daar waar visie en innovatievermogen ontbreken, regeren de boekhouders en dat is misschien nog wel dodelijker voor het voortbestaan van een onderneming.

Wrange dynamiek

Het is duidelijk: oud-bankman Stef Blok voelt zich het meest thuis bij de tweede categorie. De kille crisismanager die zichzelf en z’n boekhouders de opdracht heeft gegeven om de woningmarkt en de bouwsector eens flink op te schudden. Geld voor de bouw is er niet. De bouw moet volgens Blok ook niet denken dat het nu ineens van de hemel in de hel is beland, want dat is volgens hem niet zo. Nee de bouw moet nog twee jaar geduld hebben. Kennelijk beseft de minister niet welke ramp zich momenteel op de bouwmarkt aan het voltrekken is. Alleen al bij NVB-leden zijn er door reorganisaties en faillissementen 20.000 banen verloren gegaan. Bij elkaar gaat het zelfs om 50.000 bouwbanen minder. Wij verwachten dat in 2013 nog eens 30% tot 40% van de woningbouwers in grote problemen komt en mogelijk failliet gaat. De vraag van Blok aan de bouw om nog twee jaar geduld te hebben, krijgt dan wel een heel wrange dynamiek.

Ik moet er eerlijk gezegd niet aan denken wat het betekent, als we straks met z’n allen jaarlijks nog maar 25.000 nieuwe woningen bouwen in plaats van de benodigde 80.000. Dus zeg maar naar de helft gaan van wat we vandaag de dag nog bouwen. En dat gaat echt gebeuren als we niet oppassen. Natuurlijk is het goed dat het financieringstekort onder de 3% blijft, maar dit mag nooit een doel op zich zijn. Het is slechts een middel om een gezonde economie nu en in de toekomst te bereiken. En daar wringt ‘m de schoen. Want deze minister – en dit geldt helaas voor het Kabinet Rutte – heeft weinig op met verdienvermogen en investeringsagenda’s.

Onmogelijk: 2 jaar geduld

Voor productiebedrijven als bouwers nu eenmaal zijn, is het puur onmogelijk om nog twee jaar geduld te hebben. Ik spreek dagelijks bouwbedrijven die – noodgedwongen – nu reeds zo zwaar moeten saneren, dat zij hun innnovatievermogen verliezen. De gedwongen uitstroom die plaatsvindt, zorgt er voor dat veel vakmanschap voorgoed uit de sector verdwijnt. Dat stelt ons later voor grote problemen als de bouw weer aantrekt. Maar ook voor de Nederlandse Staat kost deze bouwellende schoppenvol met geld. Alleen al aan btw op verloren woningproductie loopt het rijk jaarlijks een ruime twee miljard euro mis en ook nog eens een miljard euro aan inkomstenbelasting. En dan laten we voor het gemak even buiten beschouwing de vele honderden miljoenen euro’s die gemeenten aan bouwleges en grondverkopen missen. Kortom, met de huidige boekhoudkundige houding van dit Kabinet komen we er echt niet. De weg van enkel bezuinigen is een heilloze weg.

Gelukkig zijn er andere opties, maar die vergen visie, evenals een focus op investeringen die zich later terugverdienen. Door bijvoorbeeld ervoor te zorgen dat woningcorporaties in (nieuw) bezit kunnen blijven investeren en dat burgers gewoon hun hypotheek kunnen blijven krijgen. Dit zal zich terugverdienen in meer consumentenvertrouwen, meer fiscale inkomsten en minder uitkeringen. Stef Blok heeft zich voorgenomen om de woningmarkt weer te laten swingen. Letterlijk zegt hij: “Ik wil er een swingende tent van maken”. Hij kan alvast beginnen met eerst een ander muziekje op te zetten. Anders kan het wel eens een doods feestje worden, waarbij een restje overgebleven zombies de enige gasten zijn.

Nico Rietdijk is directeur NVB Vereniging voor Ontwikkelaars & Bouwondernemers