2027 in aanbouw: Onderwijsgebouwen moeten kunnen meebewegen

2027 in aanbouw: Onderwijsgebouwen moeten kunnen meebewegen

Hoeveel van een onderwijsgebouw wordt daadwerkelijk gebruikt? Welke ruimtes presteren goed op binnenklimaat? Waar ontstaan energiepieken? En is uitbreiding eigenlijk nodig als bestaande vierkante meters slimmer kunnen worden benut? 

Het zijn vragen die steeds relevanter worden. Onderwijsvastgoed staat onder druk door beperkte netcapaciteit, verouderde gebouwen, veranderende onderwijsconcepten, aangescherpte duurzaamheidseisen en beperkte financiële middelen. Tegelijkertijd komt steeds meer data beschikbaar over hoe gebouwen daadwerkelijk functioneren. 

Volgens Kübra Öztürk, senior projectmanager bij Drees & Sommer, ligt daar een belangrijke ontwikkeling voor 2027. 'We moeten minder redeneren vanuit het gebouw dat vandaag voor ons staat en meer vanuit de vastgoedportefeuille die een onderwijsorganisatie straks nodig heeft. Data, energie en gebruik gaan daarin een veel grotere rol spelen.'

Energie wordt een ontwerpvoorwaarde
Sinds 1 juli 2026 kunnen scholen bij schaarse netcapaciteit prioriteit krijgen. Dat betekent echter niet dat capaciteit automatisch beschikbaar is. Daarom moet de energiestrategie veel eerder onderdeel worden van het ontwerpproces. Wat is op deze locatie beschikbaar? Welke piekbelasting ontstaat? En welke mogelijkheden zijn er voor lokale opwek, opslag of een slimmer energieprofiel?

'Een gebouw kan technisch en architectonisch uitstekend zijn ontworpen en toch tegen de grenzen van het elektriciteitsnet aanlopen. Daarom hoort de energiestrategie wat ons betreft al aan het begin van het ontwerpproces thuis.'

Ook samenwerking tussen gebouwen wordt interessanter. Een school, sportvoorziening of andere maatschappelijke functie heeft niet noodzakelijk op hetzelfde moment dezelfde energievraag. Drees & Sommer verwacht daarom dat lokale energiesystemen en energy hubs vaker worden onderzocht bij gebiedsontwikkelingen en campussen. 

Van smart building naar slimme beslissing
Voor onderwijsvastgoed zit misschien nog meer potentieel in de informatie die gebouwen zelf kunnen opleveren. 

Sensoren, gebouwbeheersystemen en digitale modellen kunnen inzicht geven in bezetting, temperatuur, CO2-concentraties, energiegebruik en binnenklimaat. Ook het Programma van Eisen Frisse Scholen 2025 benadrukt het belang van monitoring van binnenklimaat en energiegebruik. 

Maar het verzamelen van data maakt een gebouw nog niet slim. De waarde ontstaat wanneer die informatie leidt tot een andere beslissing. Stel dat uit bezettingsdata blijkt dat meerdere onderwijsruimtes een groot deel van de week nauwelijks worden gebruikt. Dan kan slimmer roosteren of het concentreren van functies mogelijk voorkomen dat extra vierkante meters nodig zijn. 

Andersom kan binnenklimaatdata precies zichtbaar maken waar investeringen het hardst nodig zijn. 'De Digital Twin of sensor is niet het einddoel. De interessante vraag is welke beslissing je dankzij die informatie anders neemt. Pas dan wordt een Smart Building ook werkelijk waardevol.'

Voor een onderwijsorganisatie kan dit een fundamenteel verschil maken. Niet uitbreiden op basis van een verondersteld ruimtetekort, maar eerst aantonen hoe de bestaande portefeuille daadwerkelijk wordt gebruikt. 

Drees & Sommer verwacht daarom dat gebouwdata steeds vaker onderdeel wordt van strategische huisvestingsbeslissingen. Waar moet worden geïnvesteerd? Waar kan gebruik worden geïntensiveerd? Welke locatie vraagt om renovatie? En welke vierkante meters zijn in de toekomst misschien helemaal niet meer nodig? 

Flexibiliteit wordt risicomanagement
Dat is belangrijk omdat onderwijs sneller verandert dan vastgoed. Hybride onderwijs, projectmatig leren, samenwerking met bedrijven en de ontwikkeling van Integrale Kindcentra stellen andere eisen aan ruimtes. Tegelijkertijd kunnen leerlingenaantallen, opleidingen en onderwijsconcepten in de levensduur van een gebouw meerdere keren veranderen. 

Een onderwijsgebouw dat vandaag perfect past, kan daardoor over tien jaar alweer beperkingen opleveren. Flexibiliteit krijgt daarmee financiële en strategische waarde. Dat gaat verder dan verplaatsbare tussenwanden. Ook de draagstructuur, installaties, routing en technische infrastructuur bepalen hoe eenvoudig een gebouw later anders kan worden ingedeeld of gebruikt. 

'Als een onderwijsgebouw maar één manier van gebruik ondersteunt, leg je een deel van de volgende verbouwing eigenlijk al vast bij oplevering. Flexibiliteit is daarom niet alleen een ontwerpkwaliteit, maar ook een manier om toekomstige risico’s te beperken.'

Voor Drees & Sommer begint die afweging daarom al bij het programma van eisen. Niet alleen vastleggen wat vandaag nodig is, maar onderzoeken welke veranderingen een gebouw gedurende zijn levensduur moet kunnen opvangen.

Juist bij bestaand onderwijsvastgoed ligt daar een grote kans. Niet automatisch vervangen, maar eerst onderzoeken hoe renovatie, hergebruik en aanpasbaarheid de levensduur van een gebouw kunnen verlengen. 

Van project naar portefeuille
Misschien ligt de belangrijkste verandering uiteindelijk niet in een nieuwe technologie of bouwmethode, maar in de manier waarop onderwijsorganisaties naar hun vastgoed kijken. 

De Wet planmatige aanpak onderwijshuisvesting is in juli 2026 door de Eerste Kamer aangenomen en inmiddels gepubliceerd in het Staatsblad. De wet verankert onder meer het Integraal Huisvestingsplan, het Meerjarenonderhoudsplan en renovatie nadrukkelijker in de aanpak van onderwijshuisvesting. De datum van inwerkingtreding wordt nog bij koninklijk besluit bepaald. 

Die ontwikkeling past bij een bredere beweging richting langetermijnplanning. Niet langer alleen kijken welk gebouw als eerste onderhoud nodig heeft, maar de gehele portefeuille analyseren op technische staat, gebruik, energie, functionaliteit, aanpasbaarheid en toekomstige capaciteitsbehoefte. 

Daaruit ontstaan andere vragen. Waar moet worden gerenoveerd? Waar kan het gebruik worden geïntensiveerd? Welke functies kunnen worden gecombineerd? Waar is uitbreiding werkelijk noodzakelijk? En welk vastgoed past op langere termijn misschien helemaal niet meer bij de onderwijsorganisatie? 

'De belangrijkste vraag is niet welk gebouw volgend jaar aan de beurt is. De vraag is welke portefeuille je over tien of twintig jaar nodig hebt. Pas daarna kun je bepalen welke investering vandaag verstandig is.'

Precies daar ligt voor Drees & Sommer de verbinding tussen huisvestingsstrategie en 
projectrealisatie. Niet alleen een afzonderlijk schoolgebouw ontwikkelen of renoveren, maar eerst bepalen welke ingreep binnen de totale portefeuille daadwerkelijk de juiste is. 

Ontwerpen voor wat we nog niet weten
Niemand kan precies voorspellen hoe het onderwijs over vijftien jaar wordt georganiseerd, hoeveel leerlingen of studenten een locatie dan heeft of welke onderwijsconcepten dan de norm zijn. Dat hoeft ook niet. De opgave is om gebouwen te ontwikkelen die met die onzekerheid kunnen omgaan. 

Door werkelijk gebruik inzichtelijk te maken, flexibiliteit vanaf het begin mee te ontwerpen en beslissingen op portefeuilleniveau te nemen, kan een onderwijsorganisatie voorkomen dat het vastgoed achter de onderwijsontwikkeling aan blijft lopen. 

'Een onderwijsgebouw is geen omhulsel waar toevallig onderwijs plaatsvindt. De kwaliteit van het gebouw heeft invloed op het comfort en functioneren van de mensen die er iedere dag werken en leren. Daarom moet je prestaties niet alleen ontwerpen, maar ook blijven volgen.'

Meer weten over onze aanpak voor onderwijs? Neem contact op met ons.



Reacties


Laatste nieuws