Berlijnplein laat zien waar gebiedsontwikkeling naartoe beweegt

Het voorlopig ontwerp voor het cultuurcluster Berlijnplein is vastgesteld! Daarmee wordt opnieuw zichtbaar hoe snel gebiedsontwikkeling verandert. Waar projecten vroeger hiërarchisch verliepen, eerst ontwerpen, daarna afstemmen, zien we nu een beweging richting gedeelde besluitvorming. 

Namens Vink Bouw vervult Drees & Sommer in dit project de rol van overall project- en procesmanager. Dat is geen uitvoerende rol, maar een strategische: het ontwerpen van een proces dat in staat is om uiteenlopende belangen, tempo’s en perspectieven samen te brengen in één gezamenlijk gedragen ontwerp. Het Berlijnplein is daarvan een uitgesproken voorbeeld: een plek waar co-creatie niet als instrument wordt ingezet, maar als fundament van het proces.

Co-creatie is geen inspraak het is gedeeld eigenaarschap
Co-creatie wordt vaak onderschat. De term wordt gebruikt voor bijeenkomsten waarin mensen mogen reageren op een ontwerp dat al nagenoeg vaststaat. Maar op het Berlijnplein ligt het fundament anders. Toekomstige huurders (Pleingenoten), gemeente Utrecht (opdrachtgever), ontwerpers en adviseurs (consortium PleinR) ontwerpen samen, gelijktijdig, met echte invloed op keuzes.

Dat maakt het proces dynamisch, maar ook complex. Want met gedeelde invloed komt ook gedeelde verantwoordelijkheid. Dit is geen participatie. Dit is gedeeld eigenaarschap van stedelijke ontwikkeling.

'Co-creatie betekent dat niemand de hoofdrol speelt, maar ook niemand toeschouwer is. Dat vraagt om een proces waarin spanning niet wordt weggepoetst, maar juist gebruikt om tot betere keuzes te komen', - Kübra, Projectmanager Drees & Sommer.

De echte uitdaging is procesmatig, niet technisch
Hoewel de technische ambities van het cultuurcluster Berlijnplein aanzienlijk zijn, zit de echte uitdaging elders. Het proces kent een zeldzame gelaagdheid. Toekomstige huurders brengen programmatische wensen in die soms haaks kunnen staan op gemeentelijk beleid; beheerders kijken vanuit veiligheid en exploitatie naar dezelfde ruimtes met een totaal andere bril; ontwerpteams zoeken creatieve vrijheid; jongeren en omwonenden vragen om een plek die toegankelijk en herkenbaar is. Deze belangen laten zich niet in een hiërarchie vatten. Ze bewegen naast elkaar, beïnvloeden elkaar, en botsen soms constructief. Juist daarom wordt procesregie de kritische factor: niet om keuzes af te dwingen, maar om een route te creëren waarin al deze stemmen kunnen samenkomen zonder het ontwerpproces te verstoren en juist daardoor te versterken.

De veranderende rol van de procesregisseur

In trajecten als deze verschuift projectmanagement van planning en risicobeheersing naar relationele sturing:

• belangen zichtbaar maken,
• besluitvorming faciliteren,
• timing bewaken,
• verwachtingen managen,
• creativiteit mogelijk maken zonder richting te verliezen.

'Onze verantwoordelijkheid is niet om het snelst tot beslissingen te komen, maar om tot de juiste beslissingen te komen, beslissingen die door alle partijen gedragen worden, omdat ze samen tot stand zijn gekomen.'

Wat Berlijnplein de sector leert
Uit dit project komen een paar belangrijke inzichten naar voren. Inzichten die breder toepasbaar zijn dan alleen het Berlijnplein:

1. Co-creatie vraagt om heldere kaders, niet om open eindes
   Vrijheid bloeit alleen binnen structuur.
2. Transparantie is essentieel voor vertrouwen
   Niet alleen wat je beslist, maar ook waarom.
3. Spanningsvelden zijn productief als je ze goed begeleidt
   Ze leiden tot betere oplossingen, mits iemand het proces bewaakt.
4. Gebiedsontwikkeling wordt steeds relationeler
   De kwaliteit van het proces bepaalt de kwaliteit van het eindproduct.
5. Procesregie wordt een strategisch vakgebied
   Het vraagt om expertise, ervaring en vooral: sensitiviteit.

Een project dat vooruitloopt op de toekomst
Het cultuurcluster Berlijnplein is meer dan een fysiek ontwerp. Het is een voorbeeld van hoe de stad gemaakt wordt wanneer gemeenschappen, makers, jongeren, beleidsmakers van de gemeente en ontwerpers samen bouwen aan de toekomst.

Drees & Sommer beweegt zich in dit proces, samen met het consortium PleinR en gemeente Utrecht, als verbinder, procesregisseur en bewaker van de gedeelde koers. Niet door richting op te leggen, maar door richting mogelijk te maken. En dat is precies waar de sector naartoe beweegt.