Netcongestie: Wat 2025 liet zien en wat 2026 vraagt

In 2025 werd voor veel partijen duidelijk wat al langer onder de oppervlakte speelde, het Nederlandse elektriciteitsnet kan het tempo van de energietransitie nauwelijks volgen. Duizenden projecten, van woningbouw tot bedrijventerreinen, kregen te maken met vertraging door beperkte aansluitcapaciteit. Verduurzamingsplannen kwamen onder druk te staan, terwijl tijdelijke maatregelen zoals batterijopslag en noodvoorzieningen in uiteenlopende situaties de nieuwe standaard werden.

Netcongestie is daarmee niet langer een technisch randverschijnsel, maar een factor die rechtstreeks bepaalt of een ontwikkeling financieel en planmatig uitvoerbaar is.

'Netcapaciteit is niet meer iets dat je pas aan het einde van een project adresseert', zegt Marcel van Erven, specialist bij Drees & Sommer. 'Het is een randvoorwaarde vanaf dag één. Wie nu ontwikkelt of herontwikkelt moet naast ontwerp, techniek en gebruik ook de toekomstige energievraag meenemen, anders loopt een project eenvoudigweg vast.'

Wat speelde er in 2025
Het afgelopen jaar liet zich lezen als een kantelpunt. Wachtrijen voor nieuwe netaansluitingen liepen op tot recordhoogte, met meer dan 9.000 aanvragen die in de wachtstand terechtkwamen. Met name buiten de Randstad ontstonden zichtbare knelpunten. Als reactie werd het Nationaal Uitvoeringsprogramma Netuitbreiding gepresenteerd, een samenwerking tussen netbeheerders, aannemers en overheden. Tegelijkertijd is de realiteit dat structurele versterking tijd vraagt, en veel projecten die tijd niet hebben.

Wat betekent dit voor 2026
In 2026 verschuift netcapaciteit in bouw en gebiedsontwikkeling van bijzaak naar strategisch speerpunt. Wie toekomstbestendig wil realiseren, integreert energie infrastructuur in ontwerp, besluitvorming en vergunningtrajecten. Dat vraagt om passende combinaties per locatie, gebruiksprofiel en fasering, bijvoorbeeld:

• Vraagsturing en energieopslag
• Lokale samenwerking via energiehubs
• Eigen opwekking en buffering
• Slimme contractvorming en risicobeheersing

Donkere maanden, lagere opwekking, andere keuzes
Naast de beschikbare netcapaciteit speelt het seizoen een steeds grotere rol in de energiezekerheid van projecten. In de donkere maanden is de opgave het meest voelbaar. Het wordt later licht, eerder donker en de zonkracht is lager, waardoor de opbrengst van PV panelen in deze periode sterk terugloopt.

Dit vraagt om heldere keuzes en afspraken aan de voorkant. Samen met opdrachtgever of gebouweigenaar wordt bepaald welke maximale stroomcapaciteit in de winterperiode realistisch beschikbaar is voor de gebruiker. In sommige gevallen kan tijdelijke aanvullende opwekking helpen om pieken op te vangen en continuïteit te borgen. In de zomer is dit doorgaans minder urgent, dan is de PV opbrengst juist maximaal en ontstaat vaker meer ruimte.

De rol van Drees & Sommer
Als adviseur ondersteunen wij ontwikkelaars, gemeenten en beleggers om netcongestie beheersbaar te maken, zonder ambities los te laten. Dat doen we onder andere via:

• Quickscans van netcapaciteit bij gebiedsontwikkeling
• Technisch en juridisch advies bij netaanvragen en infrastructuurkeuzes
• Ontwerpstrategieën voor energie positieve gebouwen en wijken
• Scenario analyses en exploitatiemodellen voor energieoplossingen

'De vraag is niet of netcongestie een rol speelt, maar hoe je er zo vroeg mogelijk grip op krijgt', aldus Marcel. 'Juist bij complexe projecten kun je met creativiteit en realisme sturen op toegang tot energie.'

Tot slot, bouwen met energiebewustzijn
2025 heeft laten zien dat netcongestie niet vanzelf verdwijnt. 2026 biedt wel de kans om structureel anders te ontwerpen, ontwikkelen en samenwerken. Niet alleen als risico dat je moet mitigeren, maar ook als ontwerpopgave die projecten slimmer en robuuster kan maken.

Meer weten, neem contact met ons op.