Klimaat, water en wonen: Hoe gaat de sector van bewustzijn over tot actie?

Een toekomstbestendige leefomgeving vraagt om meer dan energiezuinig bouwen alleen. Klimaat, water en wonen raken steeds nauwer met elkaar verweven. Tijdens een kennistafel, georganiseerd door Blauwhoed, gingen twaalf experts uit de vastgoedsector met elkaar in gesprek over de vraag hoe we Nederland klimaatadaptief en waterrobuust kunnen maken. Waar ze het in elk geval over eens werden: niets doen is geen optie. Maar wat moet er wél gebeuren?

Klimaatadaptieve bouw vanzelfsprekend?
De kennistafel werd voorgezeten door Yvonne van Mierlo (directeur Blauwhoed Studio) en Pascal Schreur (directeur ontwikkeling Blauwhoed). De eerste stelling die zij ter tafel brachten, was dat klimaatadaptieve bouw net zo vanzelfsprekend moet worden als veiligheidseisen en energieprestaties al zijn. Daar was iedereen het mee eens, al plaatsten enkele deelnemers belangrijke kanttekeningen bij de praktische haalbaarheid daarvan. 

Joziene van de Linde (commissaris Hydraloop) ziet dat het systeem in Nederland nog niet is ingericht om vervolgkosten en -opbrengsten van klimaatmaatregelen te kapitaliseren. ‘Daardoor investeren we nu onvoldoende om grote schade en hoge kosten in de toekomst te voorkomen. Onze keuzes worden gemaakt voor vandaag in plaats van morgen.’

Waterbeheer: kostenpost of waardecreatie?
Een ander zwaar onderbelicht thema in de sector is water. Er dreigt hier binnen enkele jaren een groot tekort aan te ontstaan in Nederland: de vraag stijgt en de beschikbaarheid van bronnen staat onder druk door klimaatverandering, verzilting en een groeiende economie. Volgens het RIVM zal er in Nederland in 2030 102 miljard liter extra drinkwater nodig zijn vergeleken met 2020, als de consumptie niet wordt teruggedrongen.

Daarom luidde de tweede stelling dat waterbeheer geen kostenpost is, maar de sleutel tot toekomstbestendige waardecreatie. De meerderheid was het hiermee eens. Sebastiaan Jansen (creatief directeur KOW) wees daarbij op een prijsuitdaging aan de bron: drinkwater is in Nederland veel te goedkoop. ‘Daardoor ontbreekt de urgentie om duurzame maatregelen grootschalig toe te passen, zoals het doorspoelen van toiletten met regenwater.’ 

Maarten Alberse (manager digitalisering NL Greenlabel) stelt daarom voor om waterbeheer onderdeel te maken van de vergunningsverlening bij nieuwbouw. ‘Dan is het geen kostenpost meer, maar wordt het onderdeel van het businessmodel – het moet niet facultatief zijn.’ Henri Pleizier (directeur Aalberts Ontwikkeling) vraagt zich echter af of consumenten bereid zijn te betalen voor woningen die door regenwatersystemen (nog eens) duizenden euro’s duurder worden. ‘Wij lopen tegen dat dilemma aan in de praktijk.’ 

Al lijkt er van een keuze eigenlijk geen sprake meer te zijn. Fred Prins (eigenaar GEP) herinnerde eraan dat Nederland al decennialang wist dat het aardgas zou opraken. ‘Toch bleven we woningen bouwen met gasaansluitingen’, zegt hij. ‘Met water dreigen we dezelfde fout te maken. We moeten woningen nu al beter voorbereiden op het aansluiten van een regenwatersysteem, anders wordt omschakelen op een later moment veel moeilijker én duurder.’ Bovendien er is een oplossing die niet duur hoeft te zijn. Met een aparte waterleiding naar de wc, wasmachine en tuin kan je woningen al bespaar-klaar maken. Dat kan al voor circa 500 euro.

Nieuwbouw al verouderd bij oplevering?
Dat besef leidde naar een volgende stelling: nieuwbouwwoningen zijn al verouderd zodra ze worden opgeleverd. Vrijwel iedereen was het daarmee eens. Mark van Oosterhout (projectdirecteur gebiedsontwikkelingen gemeente Dordrecht) gaf daarvan een voorbeeld: ‘In onze gemeente is een bouwproject waarvoor hoge klimaateisen zijn gesteld in de ontwerpfase, maar deze zijn inmiddels eigenlijk alweer ingehaald door nieuwe technologieën. De kennisontwikkeling gaat zó snel. Aan de ene kant is dat positief; aan de andere kant is het vrijwel onmogelijk om dat bij te benen in de vastgoedontwikkeling waar processen langzamer gaan.’

Toch kan en moet de sector volgens Joziene van de Linde wel sneller. Ze geeft aan dat Nederland internationaal tot de top behoort qua duurzame innovaties, maar bij de toepassing ervan juist achterloopt. ‘We lopen in de bouw tien jaar achter op wat er mogelijk is’, zegt ze. Daan Grasveld (oprichter The Urban Jungle Project) sluit zich daarbij aan: ‘Er zijn zeker projecten die al wél toekomstgericht worden ingezet, maar wij zien ook veel slecht uitgevoerde toepassingen – puur om een duurzaamheidsvinkje te kunnen zetten. Bijvoorbeeld een grote regenwaterput die niet ontsloten is voor hergebruik, waardoor hij helemaal geen functie heeft.’

Betere kennisdeling en samenwerking in de keten kan dat voorkomen. Menno Weverling (algemeen directeur Weverling Groenproviders) wees erop dat ontwerp en beheer van groen en water vaak niet goed op elkaar aansluiten. ‘Als je laat, of pas aan het eind nadenkt over onderhoud, kan het door lastige beheersbaarheid tegenvallen óf te duur worden zodat je afhankelijk bent van wat de gebruiker (VVE) ervoor over denkt te hebben.’ Eltjo Bouwman (directeur ontwikkeling Blauwhoed) benadrukte daarom de rol van de ontwikkelaar als verbinder in de keten. ‘Wij moeten altijd integraal blijven nadenken, zorgen dat het plan logisch is en in de praktijk werkt – juist ook op de lange termijn.’

Regenwatertanks verplichten?
De discussie werd erg concreet met de stelling dat nieuwbouwwoningen per 1 januari 2026 verplicht moeten worden aangesloten op een regenwatertank. De meningen daarover waren verdeeld. Maarten Alberse is het ermee eens, mits dat vooral collectief – en dus efficiënt – wordt geregeld, in plaats van een kleine tank per woning.
Daan Grasveld ziet meer in gedragsverandering door prijsverhoging: ‘Toen de gasprijs steeg, daalde het gebruik direct. Maak water duurder – ook al is dat politiek impopulair.’ Henri Pleizier vindt vooral de inwerkingtreding van de voorgestelde regel over enkele maanden te ambitieus: ‘Dan kunnen veel plannen direct de prullenbak in en valt de woningbouw jaren stil. Het is een goed idee, maar moet wel op een realistischer moment ingaan.’

Wonen op het water: goed of slecht idee?
Tot slot kwam de vraag of bouwen mét en óp het water de toekomst is, bijvoorbeeld met drijvende woningen. Op Phillip Smits (algemeen directeur Blauwhoed) na waren alle deelnemers – onder voorwaarden – vóór, omdat er dan in theorie veel extra ruimte beschikbaar komt. Phillip uitte echter zijn ernstige zorgen over de dramatisch verslechterde waterkwaliteit. Nederland bungelt onderaan de Europese lijst op dit vlak. ‘De waterkwaliteit wordt waarschijnlijk een nóg groter probleem dan stikstof al is’, vertelde hij. ‘Daar maak ik me ernstig zorgen over. We willen niet op vervuilde grond wonen, dus ook niet op vervuild water lijkt me.’

Van bewustzijn naar actie
De urgentie is er, maar hoe nu verder met concrete acties? Die slotvraag leverde een uitgesproken wens op om het écht anders te gaan doen. Door meer onderlinge kennisdeling en samenwerking, en meer aandacht voor integraliteit en schaalbaarheid in gebiedsontwikkeling, kunnen klimaat- en wateroplossingen – die technologisch al voorhanden zijn – ook daadwerkelijk betaalbaar en efficiënt toegepast worden in de praktijk. 

Meerdere deelnemers vinden dat normering en prijsprikkels hiervoor onvermijdelijk zijn, maar geen van de aanwezigen wil wachten op de politiek om tot actie over te gaan. ‘We moeten het als sector zelf doen’, vindt Phillip Smits. Daan Grasveld opperde daarom een ‘coalition of the willing’ te starten, waar hier aan tafel in Rotterdam de basis voor werd gelegd.

Uitnodiging aan vastgoedpartijen
Blauwhoed organiseerde de bijeenkomst om kennis te delen en beter samen te werken op de thema’s klimaat, water en wonen. De ontwikkelaar nodigt partijen uit de hele keten uit om samen de volgende stappen te zetten. Wie het gesprek wil voortzetten en/of actief mee wil bouwen aan een duurzaam en leefbaar Nederland, kan zich melden bij: ymierlo@blauwhoed.nl