Gepeild op Provada: gemeenten hebben gemengde gevoelens over eventueel uitstel Omgevingswet

De Eerste Kamer twijfelt vanwege mogelijke digitaliseringsproblemen over de invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2023. Vastgoedjournaal nam op de Provada de gelegenheid te baat en inventariseerde hoe gemeenten daar tegenover staan. Gemeenten zijn er klaar voor, maar vragen zich af of tijdens een crisis een systeem veranderen wel getuigt van slimme timing.

De gemeente Zuidplas geeft aan dat het klaar is voor de nieuwe Omgevingswet. Programmamanager Omgevingswet Erika Simonse: "We voldoen aan alle minimale vereisten om de wet in te voeren. We zijn er eigenlijk al jaren klaar voor: we hebben bijvoorbeeld al een Omgevinsgvisie, hebben onze werkprocessen erop ingericht en zijn de gebiedspaspoorten aan het maken." Maar op één punt heeft de gemeente zich niet kunnen voorbereiden, geeft ze aan: "De digitalisering is voor ons een black-box. We hebben er geen grip op omdat dit door het rijk geregeld wordt. We hebben er dus niet mee kunnen oefenen."

Tegelijk geeft Simonse aan dat wéér een uitstel (de vierde - red.) niet goed voor de organisatie is: "We merken dat de energie uit de organsisatie loopt. Door weer een uitstel neemt het urgentie-gevoel af en dat is niet goed."

Uitstel niet prettig
Moniek Mutsaers, juridisch adviseur bij Stadsontwikkeling bij de gemeente Rotterdam zegt dat ze de Omgevingswet in de basis een goede wet vindt, maar dat het een grote onzekerheid is hoe het in de praktijk zal uitwerken. "In eerste instantie wordt het misschien een grote chaos omdat het de vraag is of de theorie in de praktijk wel werkt." Maar telkens uitstel vindt ze toch ook niet prettig: "Het schopt de planning van de contractvorming met (markt)partijen in de war. Met welke wet moeten we nu rekening houden?"

Gertjan Giele, programmamanager Woningbouw van de gemeente Den Haag geeft aan dat de gemeente er op zich wel klaar voor is, maar vreest ook de onzekerheid die de invoering van de wet met zich kan brengen. "Het zal tijd kosten om te ervaren hoe de wet in de praktijk zal uitwerken en dat brengt onzekerheid met zich mee. Onzekerheid is altijd een risico dat (markt)partijen liever vermijden. Het zou dus kunnen dat projecten stagneren of worden uitgesteld omdat eerst de kat uit de boom wordt gekeken. Stagnatie is echter juist iets wat we nu, tijdens de woningcrisis, niet kunnen gebruiken."

Waarom nu systeemwijziging?
Ook Annius Hoornstra vindt het bijzonder dat de Omgevingswet juist nu wordt ingevoerd: "Waarom ga je een systeemwijziging doorvoeren op het moment dat er zo'n urgentie is op de woningmarkt? Systeemwijzigingen doorvoeren kost altijd tijd." Hoornstra is nu onder meer bouwmeester bij de gemeente Lelystad, maar heeft jarenlang in diverse rollen ook bij andere gemeenten ervaring opgedaan in stedenbouw.

Hoornstra wijst bovendien niet alleen op de wooncrisis als probleem, maar denkt ook dat de arbeidsmarkt een bottleneck gaat zijn. "Er zijn nu al te weinig mensen bij de gemeenten die vergunningen kunnen verstrekken en met een nieuw systeem hebben we er nog meer nodig." Hoornstra vindt dat er nog te weinig ervaring is opgedaan met hoe de wet zal uitwerken in de praktijk, er zijn te weinig pilots gedaan. "Voor- en tegenstanders van de wet hebben een soort geloofsbelijdenis, maar niemand weet het echt."

Op zich denkt Hoornstra dat de wet een hele verbetering zal zijn. "Maar," waarschuwt hij, "vooral de wet Kwaliteitsborging gaat problemen opleveren." In dat stukje van de wet wordt geregeld dat marktpartijen alvast hele stukken van het vergunningentraject voorbereiden. "Marktpartijen zijn daarop totaal nog niet voorbereid en de vraag is wat mij betreft ook of dit wel bij een marktpartij thuishoort."

Oefentijd
Ludo Steenmetser, voorzitter landelijk netwerk managers Omgevingswet en directeur bij de dienst Stedelijke Ontwikkeling bij de gemeente Den Haag zegt dat de meeste gemeenten in het netwerk voldoende vertrouwen hebben in de invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2023. “Natuurlijk gaat zo’n grote stelselwijziging gepaard met risico’s. Maar nu hebben we nog oefentijd en gelegenheid om risico’s te beperken. Veel gemeenten beschikken over een tijdelijke werkorganisatie voor de invoering van de wet. Uitstel van de wet legt extra druk op de budgetten voor die werkorganisaties."