Q&A Omgevingswet: finishlijn niet meer continu verschuiven

Regelmatig behandelen de juridische experts van NewGround Law een facet van de Omgevingswet, de nieuwe wet- en regelgeving op het gebied van de fysieke leefomgeving. Deze week bespreken Jaafar Massali en Pieter van der Woerd het recente uitstel van de Omgevingswet.

Q&A Omgevingswet: Inwerkingtreding Omgevingswet wederom uitgesteld

De Omgevingswet vervangt alle bestaande wet- en regelgeving op het gebied van de fysieke leefomgeving (o.a. ruimtelijke ordening, milieu en natuurbescherming). Onder het motto “eenvoudig beter” zullen 40 wetten en 120 AMvB’s worden gebundeld in één wet en vier AMvB’s. Dat zou het omgevingsrecht inzichtelijker, voorspelbaarder en gemakkelijker in het gebruik maken en zorgen voor een integrale benadering van de fysieke leefomgeving, meer flexibiliteit en afwegingsruimte voor lokale overheden en snellere besluitvorming. Nadat de geplande inwerkingtreding van de Omgevingswet aanvankelijk met een jaar was uitgesteld tot 1 januari 2022 en vervolgens met een halfjaar tot 1 juli 2022, is de beoogde inwerkingtredingsdatum wederom verplaatst. De huidige planning is inwerkingtreding op 1 oktober 2022 of zelfs begin 2023. Dit zou volgens de minister het Rijk, gemeenten, provincies, waterschappen en uitvoeringsorganisaties meer ruimte geven om de implementatie van de wet op een zorgvuldige en verantwoorde wijze af te ronden.

Wat is er de afgelopen maanden rondom de Omgevingswet gebeurd?

Op 30 september 2021 is door toenmalig minister Ollongren van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in een kamerbrief – subtiel – gehint dat de Omgevingswet wederom zou kunnen worden uitgesteld. Wij hebben dit eerder gesignaleerd in een blog over de implementatie van en de aansluitingen op het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO).

Sinds de kamerbrief van 30 september 2021 heeft zijn veel ontwikkelingen rondom de Omgevingswet geweest. Zo heeft het kabinet Rutte III het stokje over gegeven aan het kabinet Rutte IV. Waar in eerdere kabinetten de Omgevingswet viel onder de portefeuille van eerst de minister van Infrastructuur en Waterstaat en vervolgens de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, valt de Omgevingswet in het nieuwe kabinet onder de portefeuille van minister De Jonge voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Ook hebben (veelal kleine) gemeenten in verschillende deskundigenbijeenkomsten zorgen geuit over de implementatie van het DSO. Volgens experts zou het onverantwoord zijn om op 1 juli 2022 met de Omgevingswet van start te gaan, omdat rondom het DSO problemen werden geconstateerd.

Zo kampt de DSO-omgeving met veel storingen waardoor het DSO niet bereikbaar is. Ook kunnen omgevingsverordeningen en omgevingsvisies niet worden geladen, omdat deze veel afbeeldingen en pdf-bestanden bevatten. Daarnaast vergroot de complexiteit van het DSO de foutgevoeligheid van het systeem.

De zorgen van gemeenten en deskundigen omtrent de DSO klonken steeds vaker. De minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening heeft op basis van verschillende overleggen met overheden en experts over de invoering van de Omgevingswet per kamerbrief op 1 februari 2022 besloten om de invoering van Omgevingswet uit te stellen. Reden hiervoor is dat naar voren is gekomen dat meer tijd nodig is om goed te oefenen met de digitale systemen. De Omgevingswet brengt namelijk een complexe ict-infrastructuur met zich. De minister wil zijn “tijd nemen” om tot een verantwoorde en zorgvuldige inwerkingtreding van de Omgevingswet te komen.  Volgens de minister zijn verschillende onzekerheden in de technische systemen te bespeuren. Onduidelijk is waar de minister op doelt.

What’s next?

Het is echter niet duidelijk op welke datum de – beoogde – inwerkingtreding van de Omgevingswet is gesteld. De minister zal samen met de bestuurlijke partners in overleg treden. Afhankelijk van de uitkomsten van dit overleg zal worden besloten of de inwerkingtreding van de Omgevingswet zal plaatsvinden op 1 oktober 2022 of 1 januari 2023. De Omgevingswet is al in 2016 in het Staatsblad gepubliceerd en meerdere malen uitgesteld.

Interessant om op te merken zijn de recente uitlatingen van minister De Jonge. De minister heeft laten weten dat hij “een regierol” op zich wil nemen om meer betaalbare woningen te realiseren. Het (snel) realiseren van woningen staat hoog op de politieke agenda. De “lange doorlooptijd van gemiddeld 7 jaar” voor het realiseren van een woning is een doorn in het oog voor de minister. De vraag is echter hoe deze “regierol” met het oog op de Omgevingswet vorm kan worden gegeven. De focus van de Omgevingswet ligt namelijk op de regie vanuit de gemeente en decentrale besluitvorming. De minister heeft nog niet duidelijk laten weten hoe hij de “regierol” vanuit het Ministerie voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening voor zich ziet.

Het is natuurlijk de bedoeling dat de Omgevingswet “gewoon” wordt ingevoerd. Wij kunnen ons echter gezien de vele uitstellen van inwerkingtredingen, kritische geluiden over de ICT-systemen en de roep het voornemen om snel woningen te realiseren, voorstellen dat het draagvlak voor de Omgevingswet afneemt. Alhoewel veel gemeenten stellen dat zij klaar zijn voor de invoering van de Omgevingswet blijkt uit een enquête onder wethouders dat niet elke gemeente warmliep voor de invoering van de Omgevingswet op 1 juli 2022. De onderbezetting bij gemeenten, angst voor ICT-drama’s en budgettaire redenen zorgen voor scepsis bij wethouders. Met elk uitstel kunnen wij ons voorstellen dat de gereserveerdheid omtrent de Omgevingswet alleen maar zal toenemen. Dit zal gepaard gaan met een dalende vertrouwen in een deugdelijke invoering van de Omgevingswet. Het is in onze ogen daarom zaak dat het doormodderen ophoudt. De finishlijn dient niet (meer) continu verschoven te worden.