Doorbraak in Binckhorst Den Haag: 'Er was een Calimero-effect'

Rijk en regio hebben met behulp van de doorbraakaanpak een intentieovereenkomst gesloten voor de bouw van 7.500 tot 8.000 woningen in de Haagse Binckhorst. Daarmee zijn de onderhandelingen met buurgemeenten, waarvan partijen eerder aangaven dat die best lastig kunnen zijn, tot een goed einde gebracht. Aan andere doorbraaklocaties wordt nog hard gewerkt.

Tegelijkertijd met de intentieovereenkomst voor de Binckhorst bekrachtigden de gemeente, betrokken projectontwikkelaars AM, Dura Vermeer, BPD en VanWonen en woningcorporaties Haag Wonen, Hof Wonen en Arcade de afspraken over de bijdragen van de verschillende partijen. Voor het rijk tekenden de ministeries van BZK en I&W, voor de regio de gemeenten Den Haag, Leidschendam-Voorburg en Rijswijk, de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag, de Provincie Zuid-Holland.

Rijk en regio willen dat de Binckhorst zich ontwikkelt van een traditioneel bedrijventerrein tot een hoogstedelijk woon-werkomgeving waar nu de eerste 5.000 woningen hun plek krijgen. De doorontwikkeling van de Binckhorst kent de ambitie om 7.500 tot 8.000 extra woningen toe te voegen.

Calimero-effect
Daartoe moet wel de wijk beter bereikbaar worden. Dat kan bijvoorbeeld met de aanleg van de Vlietlijn: een hoogwaardige tramlijn van Scheveningen via Den Haag Centraal, de Binckhorst/Voorburg-West/Oud-Rijswijk naar Delft, het Waterfrontpark en een oplossing voor het afvalcluster. Daarvoor is onder meer de samenwerking met buurgemeenten noodzakelijk, een samenwerking waarvan op de Provada tijdens een bijeenkomst over de doorbraakaanpak door algemeen directeur stedelijke ontwikkeling Bas van Rijsbergen van de gemeente Den Haag gezegd werd: ‘Er was een Calimero-effect. De kleine buurgemeenten wantrouwen het grote Den Haag. Maar we hebben ze wel nodig voor onder andere infrastructurele aanpassingen om de ontwikkelingen in Binckhorst vlot te kunnen trekken’.

Leidschendam-Voorburg vindt het bijvoorbeeld lastig dat er wel wordt onderhandeld over de Binckhorst maar dat een betere ontsluiting voor de Mall of the Netherlands niet op tafel ligt. In onder meer Leidschen-Voorburg en Rijswijk hebben zich inmiddels actiegroepen gevormd die kritisch zijn op de veranderingen die de ontsluiting van de Bickhorst teweeg kunnen brengen in hun gemeenten.

Doorbraaklocaties
De Binckhorst is één van de, in de Woontop 2024 bestempelde, 24 doorbraaklocaties. De doorbraakaanpak is een middel van het Rijk, medeoverheden en marktpartijen om vastgelopen woningbouwprojecten verder te brengen; door knelpunten op te lossen en sneller besluiten te nemen. Aanleiding was het succes van Gnephoek in Alphen aan de Rijn waar na decennia toch een akkoord is bereikt. De aanpak heeft al gewerkt voor Stougjeswijk in Oud-Beijerland waar met behulp van extern begeleider Jan Jaap Kolkman een anterieure overeenkomst is gesloten voor 2.500 woningen. Een anterieure overeenkomst voor Nieuw-Vennep is in de maak. Het akkoord voor de Binckhorst in Den Haag is tot stand gekomen met behulp van extern begeleider Henk Jagersma. Volgens het ministerie van VRO is een doorbraakaanpak echt tot succes te bestempelen als er anterieure overeenkomsten zijn gesloten.

Gesteggel tussen buurgemeenten beperkt zich overigens niet alleen tot de regio Den Haag, zo bleek op de bijeenkomst op de Provada. Zo wordt ook de ontwikkeling van Oosterwold in de Flevopolder volgens Jan van Barneveld van de Alliantie (met grondeigendom) al jaren gegijzeld door onenigheid tussen Almere en Zeewolde: ‘Oosterwold ligt naast Almere, maar op grondgebied van Zeewolde. Maar de kern van Zeewolde is vele malen verder weg dan de kern van Almere. Destijds wilde Adri Duivesteijn (voormalig wethouder Almere- red.) het al annexeren. Het is inmiddels een trauma dat alles nu gijzelt’. Geurt van de Randeraat is inmiddels aangesteld als extern begeleider om tot helpen toch tot een doorbraak te komen.         

Flexibiliteit
Marktpartij AM, betrokken bij onder meer Binckhorst, Nieuw Vennep én Oosterwold, juicht bij monde van Annemarie Jol de doorbraakaanpak toe. Maar ze voegt eraan toe dat de ontwikkeling van deze locaties zo lang duurt dat er in de anterieure overeenkomsten flexibiliteit moet worden ingebouwd om op marktontwikkelingen te kunnen inspelen. Van Rijsbergen van Den Haag erkent dit, maar geeft aan dat dit problemen kan opleveren met de gemeenteraad: ‘Die wil zeker weten dat er bepaalde zaken als scholen, groen en betaalbaarheid ook in de tijd overeind blijven, zeker omdat ze nu al de financiering voor de ontwikkeling moeten toezeggen’.

Het dualisme dat sinds 2002 de wethouders strikt scheidt van de raad en waardoor de wethouder de raad niet meer kan meenemen in vroege besluitvorming, helpt daarbij niet. Een raad die zich pas op het laatste moment mag uitspreken over de onderhandelingsresultaten tussen de partijen kan zich daardoor niet gehoord voelen. Zo kan de lang bevochten overeenkomst toch in de prullenbak verdwijnen.