Van welzijn naar waarde: ‘Alles wat we bouwen moet gezonder zijn dan het bestaande’

Hoe creëer je een leefomgeving waar mensen langer gezond en gelukkig blijven? In de praktijk blijkt dat nog vaak een abstract thema. Yvonne van Mierlo (directeur Blauwhoed Studio) en Alex Sievers (eigenaar Beyond Now en oprichter Blue Zone Festival Foundation) brengen daar graag verandering in. ‘Welzijn moet een veel nadrukkelijker onderdeel van gebiedsontwikkeling zijn’, zegt Yvonne. ‘Dat vraagt om een omslag in denken en doen: éérst geloven, dan zien.’

Wie met vastgoedprojecten bezig is, heeft het namelijk al gauw over aantallen, kosten, programma en planning. Maar daarmee ben je er niet, vinden beiden. Juist nu Nederland voor een enorme bouwopgave staat, ligt er voor de sector een kans om beter na te denken over wat voor leefomgevingen die eigenlijk toevoegt. ‘Alles wat we nieuw bouwen zou gezonder moeten zijn dan het bestaande’, stelt Alex. ‘Dat betaalt zich op de lange termijn terug: in de waarde van het vastgoed, maar ook door lagere zorgkosten. We kunnen in gebiedsontwikkeling een slimmer en sterker beroep doen op samenredzaamheid.’

Geluk en gezondheid hoog op de agenda
Yvonne ziet het nut en de noodzaak daarvan ook en maakt zich er met Blauwhoed al langer hard voor. ‘Geluk en gezondheid staan bij ons al jaren hoog op de agenda’, vertelt ze. ‘Dat voelt misschien als een grote sprong voor een ontwikkelaar, maar uiteindelijk zit hier juist de maatschappelijke meerwaarde die wij bij uitstek kunnen toevoegen: meer welzijn in de leefomgevingen die je maakt.’

‘Blue zones’ als concrete opgave
Dat vraagt wel om een bredere blik dan alleen de fysieke ingrepen, zoals ontmoetingsplekken, sportfaciliteiten en moestuinen. Alex werkt zelf al jaren op het snijvlak van wonen, zorg en natuurinclusie, en ziet dat gezonde en gelukkige leefomgevingen – vaak ‘blue zones’ genoemd –alleen ontstaan als je meerdere domeinen aan elkaar knoopt. ‘We stellen daarbij niet het individu centraal, maar de samenleving’, legt hij uit. ‘Bijvoorbeeld vanuit de vraag hoe we met elkaar willen omgaan, of willen bijdragen aan elkaars gezondheid.’

Die benadering ligt ook ten grondslag aan het Blue Zone Festival, dat op 16 april voor de derde keer plaatsvindt en waar Blauwhoed en Beyond Now mede-initiatiefnemers van zijn. Het evenement brengt professionals uit uiteenlopende domeinen bijeen rond één centrale vraag: hoe creëren we leefomgevingen die mensen langer gezond en gelukkig houden? Niet als abstract ideaal, maar als concrete opgave voor ontwerp, ontwikkeling, beheer en samenleving.

Overstijgen van domeinen is noodzakelijk
Volgens Alex zit juist in het overstijgen van domeinen de toegevoegde waarde. ‘Deelnemers vinden het verfrissend om buiten hun eigen sector te kijken’, zegt hij. ‘Iemand uit de woonbranche praat ineens met iemand uit de wereld van voedselproductie of natuurinclusie, en dan blijkt dat ze eigenlijk met dezelfde vraagstukken worstelen.’

Yvonne van Mierlo en Alex Sievers

Geen blauwdruk, wel een richting
De term ‘blue zone’ verwijst oorspronkelijk naar plekken in de wereld waar mensen aantoonbaar langer gezond leven. Maar voor Alex gaat het niet om het kopiëren van deze plekken. ‘We moeten nieuwe blue zones willen creëren, passend bij de context van hier.’ Dat betekent volgens hem: gebruikmaken van lokale kwaliteiten, gezondheid en ontmoeting zichtbaar maken, en niet alles wegstoppen in abstracte beleidsdoelen. ‘Zien bewegen, doet bewegen’, zegt hij. ‘Het zichtbaar maken van goede voorbeelden zet aan tot navolging. Dus stel die elementen centraal in een gebied. Maak bijvoorbeeld een aantrekkelijke wandelroute door je buurt, en niet alleen een weg die je zo snel mogelijk van A naar B brengt.’

Yvonne herkent dat. Volgens haar zit de opgave in het combineren van verschillende lagen: de fysieke omgeving, de manier waarop je ontmoeting organiseert en de mentaliteit waarmee je dat doet. ‘Wij spreken intern over hardware, software en orgware, maar sinds kort ook over mindware’, zegt ze. ‘Je moet het intrinsiek willen. Anders kom je er niet.’

Welzijn is contextafhankelijk
Blauwhoed probeert die gedachte inmiddels steeds concreter te maken. Zo keek het bedrijf samen met Happiness Lab naar wetenschappelijke determinanten van geluk en hoe die zich laten vertalen naar gebiedsontwikkeling. Yvonne: ‘Het kan wel zijn dat wij er heilig in geloven, maar voor andere partijen is het vaak prettig dat we het ook kunnen onderbouwen. Vervolgens is de vraag: hoe kun je daar in projecten op sturen?’

Daaruit ontstond onder meer een Geluks-PvE (Programma van Eisen). Dat klinkt harder dan het in de praktijk is, benadrukt ze. ‘Het dilemma is dat stakeholders graag een lijst willen: doe dit en dit, en je hebt een gezonde leefomgeving. Zo werkt het natuurlijk niet. Het is contextafhankelijk, maar je kunt wel per onderdeel van een project nagaan hoe geluk en gezondheid daarin meewegen.’

Na oplevering begint het pas
In de langetermijnborging van welzijn zit de grootste uitdaging. Want een ontwikkelaar kan veel voorbereiden, maar gezondheid en geluk ontstaan én blijven niet zomaar na de sleuteloverdracht. ‘Het is geen eindresultaat, maar een proces’, zegt Yvonne.

Alex ziet datzelfde spanningsveld in zijn werk vanuit Beyond Now rond sociale cohesie in grote woonprojecten. ‘We kunnen wel gemeenschappelijke ruimten maken en denken dat ontmoeting dan vanzelf ontstaat’, zegt hij. ‘Maar wie zorgt ervoor dat dat ook echt blijft gebeuren? Hoe organiseren we echt eigenaarschap? Sociale cohesie is een enorme opgave.’ Volgens hem onderschat de sector nog hoe groot die uitdaging is. ‘Als we het blijven doen zoals we het deden, missen we een enorme kans.’

Van overtuiging naar businessmodel
Voor zowel Blauwhoed als de Blue Zone Festival Foundation ligt de volgende stap daarom in verbreding. Niet alleen de overtuigde voorlopers moeten aanhaken, maar juist ook partijen die het onderwerp nu nog te vrijblijvend vinden. ‘Dat beleggers, beheerders en andere partijen uiteindelijk gaan zien dat gemeenschappelijke ruimten, communities en welzijn in een gebied niet alleen sympathiek zijn, maar ook echt iets opleveren. En daarmee straks kunnen aantonen dat mensen vijf jaar langer en gezonder leven’, zegt Yvonne. Alex verzet zich daarom tegen het etiket ‘soft’ dat vaak op deze thematiek gestempeld wordt. ‘Misschien moeten we gewoon af van dat woord’, zegt hij. ‘Juist deze mensgerichte aanpak is essentieel.’